Political news and analysis
Carine NIYAKIRE · July 8, 2025
Ijambo landlocked risobanura igihugu kidafite inkombe y’inyanja, nk’u Rwanda, rutwara ibicuruzwa byarwo runyuze mu byambu by’ibindi bihugu nka Kenya na Tanzania. Nubwo ibi byongera igiciro cy’ubwikorezi, si imbogamizi ikomeye ku iterambere. U Rwanda rwashyize imbaraga mu guteza imbere imihanda, indege n’imishinga ya gari ya moshi kugira ngo rwiyungure n’isi, bityo kuba landlocked ntibibe imipaka ku iterambere ahubwo bibe amahirwe yo gushaka ibisubizo bishya.
Mark Rutte, umunyamabanga mukuru wa NATO, yavuze ko isi ishobora guhura n’intambara ya gatatu y’isi niba Ubushinwa bwatera Taiwan n'Uburusiya bukagira ibitero ku bihugu bya NATO, asaba kongera ingengo y’imari y’ubwirinzi no gukaza ubufatanye mpuzamahanga.
Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu (MINALOC) yashimiye abaturage uruhare bagize mu rugendo rwo guteza imbere imiyoborere ishingiye kuri bo, kuva u Rwanda rwatangira gahunda y’ihuzwa ry’ubutegetsi (decentralisation) mu mwaka wa 2000. Mu 2025, u Rwanda rwizihije imyaka 25 iyi gahunda imaze, ikaba yaragize uruhare runini mu kwegereza abaturage serivisi no kubaha amahirwe yo kugira uruhare mu miyoborere n’iterambere. MINALOC yagaragaje ko muri iyi myaka 25 habayeho intambwe ikomeye zirimo kongera uruhare rw’abaturage mu myanzuro ifatwa, kunoza serivisi ku nzego z’ibanze, gushyira imbere urubyiruko, abagore n’abafite ubumuga, no guteza imbere ibikorwa remezo n’iterambere rishingiye ku bukungu n’imibereho myiza. Minisiteri yasabye abaturage gukomeza kugira uruhare rufatika mu miyoborere n’iterambere kugira ngo igihugu gikomeze kwiyubaka no gutera imbere.
Mark Rutte, Umunyamabanga Mukuru wa NATO, yaburiye ko intambara ya gatatu y’isi ishobora gututumba mu gihe Ubushinwa bwatera Taiwan na Russie ikagaba ibitero ku bihugu bya NATO icyarimwe. Yasabye kongera ubushobozi bw’ingabo no gukomeza ubufatanye mpuzamahanga. U Burusiya bwabyakiriye nabi, bituma impaka zikomera ku mutekano w’isi.
MINALOC irashimira abaturage uruhare bagize mu kwimakaza ihuzwa ry’ubutegetsi ryatangiye mu 2000. Mu myaka 25 ishize, iyi gahunda yegereje abaturage serivisi, ibaha ijambo mu miyoborere n’iterambere. Yagize uruhare mu kubaka ibikorwa remezo, guteza imbere imibereho myiza no kwimakaza imiyoborere ishingiye ku baturage.
Umuyobozi w’Ikirenga wa Iran, Ayatollah Ali Khamenei, yagaragaye mu ruhame bwa mbere nyuma y’intambara y’iminsi 12 yahuje Iran na Israel, aho yitabiriye ibirori by’idini byabereye mu musigiti wa Imam Khomeini i Teheran. Ibi byabaye mu rwego rwo kwibuka iyicwa rya Imam Hussein, umunsi w’ingenzi mu idini ya Shia Islam. Abaturage bamwakiranye ibyishimo, bagaragaza ko bakimushyigikiye. Khamenei yari amaze ibyumweru atagaragara mu ruhame kuva Israel yatangiza ibitero byo ku wa 13 Kamena, nubwo yari yaravugishije amashusho mbere. Iyi ntambara yakurikiye amakimbirane amaze igihe hagati ya Iran na Israel, Israel ikavuga ko Iran ishaka gukora intwaro za kirimbuzi, mu gihe Iran ibihakana. Ibitero bya Israel byahitanye abantu barenga 900 muri Iran, mu gihe ibisasu bya Iran byishe nibura 28 muri Israel. Amerika nayo yivanzemo igaba ibitero ku nganda za kirimbuzi za Iran, Donald Trump avuga ko ubushobozi bwa Iran bwo gukora intwaro za kirimbuzi bwasenyutse. Icyakora, IAEA n’inzego z’ubutasi za Amerika byavuze ko nubwo habaye ibyangiritse, Iran igifite ubushobozi n’ibikoresho byo gukomeza ibikorwa bya kirimbuzi. Kugaragara kwa Khamenei mu ruhame byafashwe nk’ikimenyetso cy’uko agikomeje kugenzura ubutegetsi, nubwo igihugu cye kiri mu bihe by’ubwoba n’ingaruka z’iyi ntambara.
Umuyobozi w’Ikirenga wa Iran, Ayatollah Ali Khamenei, yagaragaye bwa mbere mu ruhame nyuma y’intambara y’iminsi 12 hagati ya Iran na Israel, yitabira ibirori by’idini i Teheran. Yarakiriwe n’abaturage bishimye. Intambara yahitanye abarenga 900 muri Iran. Nubwo Amerika yavuze ko yasenye gahunda ya kirimbuzi, IAEA ivuga ko Iran igifite ubushobozi.
Ku wa 6 Nyakanga 2025, Umunyamabanga wa Leta ushinzwe Ubutwererane bw’Akarere, Gen (Rtd) James Kabarebe, yafunguye ibirori byo kwizihiza ku nshuro ya kane Umunsi Mpuzamahanga w’Ururimi rw’Igiswahili mu Rwanda, agaragaza ko guteza imbere Igiswahili mu bihugu bigize EAC
Perezida Paul Kagame yatangaje ko abagore bagize uruhare rukomeye mu rugamba rwo kubohora igihugu, bakorana n’abagabo imirimo itandukanye kandi bagatanga ubwitange bukomeye. Yashimangiye ko iterambere ry’igihugu rishingira ku bufatanye n’uburinganire hagati y’abagabo n’abagore, asaba ko bose bafatwa kimwe mu kubaka u Rwanda rudaheza.
Perezida Paul Kagame yashimangiye uruhare rukomeye rw’abagore mu rugamba rwo kubohora u Rwanda, asaba uburinganire n’ubufatanye hagati y’abagore n’abagabo mu kubaka igihugu kizira amacakubiri.
Umunyamabanga Mukuru wungirije wa RIB, Kamarampaka Consolé, yafunguye ku mugaragaro amahugurwa y’iminsi 15 agenewe abagenzacyaha 35, agamije kubigisha ikoreshwa ry’ururimi rw’amarenga. Aya mahugurwa yateguwe ku bufatanye na Rwanda National Union of the Deaf (RNUD) na NUDOR, hagamijwe guteza imbere ubutabera buboneye ku bantu bafite ubumuga bwo kutumva no kutavuga.
Mu Rwanda, gutunga imbunda biremewe gusa ku bantu bujuje ibisabwa kandi bafite uruhushya rutangwa n’inzego z’umutekano zirimo Rwanda National Police.
Mu Rwanda, gutunga imbunda ku giti cy’umuntu biremewe gusa mu buryo budasanzwe, hakurikijwe amategeko akomeye. Bisaba uruhushya rwa Minisiteri y’umutekano na Polisi, impamvu ifatika yo kwitabara, isuzuma ry’imitekerereze n’uburyo bwizewe bwo kuyibika. Umuntu yemerewe imbunda imwe gusa, kandi uruhushya rushobora gukurwaho igihe cyose amategeko atubahirijwe.
Ku wa 30 Kamena 2025 mu Bwongereza, inkiko zahamije Ryland Headley, umugabo w’imyaka 92, icyaha cyo kwica no gufata ku ngufu Louisa Dunne, umugore w’imyaka 75, wishwe mu rugo rwe mu 1967 mu gace ka Easton i Bristol.
U Rwanda na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo byageze ku masezerano y’amahoro y’agateganyo agamije guhagarika intambara imaze imyaka irenga 30 mu burasirazuba bwa Congo. Aya masezerano yavuye mu biganiro by’iminsi itatu byabereye i Washington ku bufasha bwa Leta Zunze Ubumwe za Amerika na Qatar, asinywa ku rwego rw’amatekiniki mbere y’umuhango wo kuyemeza ku mugaragaro.
Noshir Gowadia, umuhinde wahoze ari injeniyeri muri Northrop Grumman, yakatiwe imyaka 32 kubera gutanga amabanga y’ikoranabuhanga rya moteri n’ubushobozi bwa B-2 Spirit Bombers ku Bushinwa hagati ya 2003 na 2005.
Amerika yakoresheje indege za B-2 Spirit mu bitero kuri Iran, indege zafashwe mu ikorwa n’injeniyeri Noshir Gowadia wavukiye mu Buhinde. Nyuma yo gufasha mu ikoranabuhanga ryo kwihisha ku radar, Gowadia yagurishije amabanga ku Bushinwa afasha mu gukora misile, ahabwa $110,000. Yafunzwe imyaka 32 azira ubutasi.
Paul Kagame yakiriye Olusegun Obasanjo muri Village Urugwiro baganira ku bibazo by’umutekano n’imibereho y’akarere ndetse n’isi muri rusange.
Ku wa 24 Kamena 2025, Perezida Paul Kagame yakiriye Perezida wahoze ayobora Nigeria, Olusegun Obasanjo, muri Village Urugwiro. Bagiranye ibiganiro birambuye ku bibazo by’umutekano mu karere, iterambere n’amahoro arambye ku mugabane n’isi, basangira ibitekerezo ku bufatanye bw’ibihugu no gushaka inzira zizamura imibereho n’umutekano w’abaturage.
Mu gicuku cyo ku wa 22 Kamena 2025, Leta Zunze Ubumwe za Amerika zagabye ibitero by’indege ku hantu hatatu muri Iran hakorerwaga ibikorwa bya nucléaire, ari byo Natanz, Isfahan na Fordow. Perezida Donald Trump yatangaje ko ibi bitero byari bigamije kuburizamo umugambi wa Iran wo gukora intwaro za kirimbuzi, kandi ashimangira ko byageze ku ntego yabyo.
Join thousands of readers across Rwanda and the world