Political news and analysis
Carine NIYAKIRE · July 16, 2025
Tariki ya 15 Nyakanga 2025, Umuyobozi Mukuru wa RDB, Jean Bosco Afrika, yakiriye Avi Balashnikov wa Israel Export Institute mu ruzinduko rw’akazi mu Rwanda. Baganiriye ku gushimangira ubufatanye mu ishoramari, agritech n’udushya. Biteganyijwe ko uru ruzinduko ruzazamura ubukungu n’amahirwe y’ishoramari hagati y’u Rwanda na Isirayeli.
Ku wa 15 Nyakanga 2025, Ingabire Umuhoza Victoire yagejejwe imbere y’Urukiko rw’Ibanze rwa Kicukiro aburana ku ifungwa n’ifungurwa by’agateganyo. Ubushinjacyaha bwasabye ko afungwa iminsi 30 y’agateganyo mu gihe iperereza rikomeje. Yasomewe ibyaha bitandukanye birimo gushinga umutwe w’abagizi ba nabi, guteza imvururu, kugirira nabi ubutegetsi buriho, icengezamatwara, gutangaza amakuru y’ibihuha, gucura umugambi wo kugirira nabi ubutegetsi, ndetse n’icyaha cyo kwigaragambya.
Raporo nshya y’Urwego rw’Inteko Ishinga Amategeko y’u Bwongereza rushinzwe iperereza n’umutekano (ISC) yagaragaje ko u Bwongereza buri mu kaga k’umutekano gaterwa n’ibikorwa bya Iran bigenda byiyongera. Ibyo bikorwa birimo ubutasi, iterabwoba no gushyigikira imitwe yitwaje intwaro, bikaba byugarije umutekano w’igihugu n’inyungu zacyo. Raporo igaragaza ko Iran ikoresha imiyoboro y’ibanga n’abayoboke bayo mu mahanga mu gukwirakwiza ingengabitekerezo no guhungabanya ibihugu. Yasabye u Bwongereza gukaza ingamba zo kurwanya ubutasi, kunoza amategeko abihana, no kongera ubufatanye n’ibihugu by’inshuti mu gusangira amakuru, mu rwego rwo kurinda umutekano w’abaturage n’igihugu muri rusange.
Perezida w’Amerika, Donald Trump, ateganya gutangaza gahunda nshya yo kohereza intwaro muri Ukraine mu rwego rwo gushyigikira iki gihugu mu ntambara n’u Burusiya. Gahunda izibanda ku gutanga intwaro zigezweho n’ibikoresho byo kurinda ikirere. Iyi gahunda igamije kandi kugaragaza ko Amerika ikomeje gushyigikira umutekano w’Uburayi n’inkunga ku bafatanyabikorwa bayo.
Mu ijoro ryakeye, Israel yagabye ibitero by’indege ku butaka bwa Syria na Lebanon, byibasiye ibirindiro by’inyeshyamba n’imitwe ishyigikiwe na Iran, harimo Hezbollah. Hari abantu bamwe bapfuye, abandi bagakomereka, ndetse hanangirika ibikorwaremezo, ariko imibare nyayo ntiratangazwa.
Perezida w’u Bufaransa, Emmanuel Macron, yihanangirije Abanyaburayi ko ubwisanzure n’umutekano wabo biri mu kaga, kubera ibikorwa by’u Burusiya muri Ukraine n’imyitwarire ya Vladimir Putin. Yashishikarije ibihugu by’i Burayi kongera ubumwe, gukomeza umutekano n’ingabo, no guhangana n’ibitero by’ubutasi, amatangazo abiba amacakubiri n’iterabwoba rishingiye ku ikoranabuhanga, kugira ngo indangagaciro z’amahoro, ubwigenge n’ubumwe birindwe.
Ku wa Mbere, tariki ya 14 Nyakanga 2025, u Rwanda na Turkmenistan batangaje ku mugaragaro ishingwa ry’umubano w’ubudiplomasi hagati y’ibihugu byombi, bishingiye ku bwubahane, inyungu rusange, n’iterambere rirambye. Abahagarariye ibi bihugu basobanuye ko iyi ntambwe izafasha guteza imbere ubufatanye mu nzego z’ubukungu, uburezi, ubuzima, umuco n’izindi serivisi. Harateganywa ibiganiro bizagena imishinga yihutirwa mu gushyira mu bikorwa iyi gahunda, mu gihe ubufatanye nk’ubu bwitezweho gufasha guhangana n’ibibazo mpuzamahanga birimo ihindagurika ry’ibihe, umutekano n’imihindagurikire y’ubukungu.
Perezida Paul Kagame yakuye Jeanine Munyeshuli ku mwanya w’Umunyamabanga wa Leta ushinzwe Ishoramari rya Leta no Kwegeranya imari muri Minisiteri y’imari n’igenamigambi, hashingiwe ku itegeko nshinga. yari yarashyizwe kuri uwo mwanya muri Kanama 2023.
Minisitiri w’Intebe w’Isiraheli, Benjamin Netanyahu, arashinjwa na bamwe ko yarambije intambara muri Gaza kugira ngo akomeze ubutegetsi no kwirinda ibibazo by’imbere mu gihugu. Ibitero by’ingabo ze byakomeje, ibiganiro byo guhagarika imirwano byatinze, bikaba byarabaye intwaro ya politiki, aho Netanyahu yakomeje gukurura abamushyigikiye no guhangana n’abatavuga rumwe na we, nk’uko bivugwa n’ibinyamakuru mpuzamahanga.
Guverinoma nshya y’u Bwongereza iyobowe na Keir Starmer yatangiye gusuzuma niba hari amafaranga yari yaragenewe gahunda yo kohereza abimukira mu Rwanda yakongera kugaruzwa cyangwa agakoreshwa mu zindi gahunda. Aya mafaranga ashobora no kwifashishwa mu rwego rushya rushinzwe umutekano wo ku mipaka.
Umuryango wa East African Community (EAC) uhuza ibihugu umunani byo mu Afurika y’Iburasirazuba ugamije guteza imbere ubufatanye mu bukungu, politiki n’imibereho myiza y’abaturage. Wasubukuwe mu 1999 nyuma yo guhagarara, utangira imirimo mu 2000. Intego zawo zirimo isoko rusange, ifaranga rimwe n’ubufatanye bwa politiki.
Ku wa 11 Nyakanga 2025, Transparency International yandikiye AU isaba kongera ingufu mu kurwanya ruswa muri Afurika, ikagaragaza ko igira ingaruka zikomeye ku batishoboye, cyane cyane abagore n’abakobwa.
Mu kiganiro kuri RBA, Senateri Donatille Mukabalisa yagaragaje urugendo rwe rwa politiki rushingiye ku gukunda igihugu no kwitanga. Yashimangiye ko yinjiye mu buyobozi agamije kubaka u Rwanda nyuma ya Jenoside, arengera abagore n’urubyiruko, asaba buri Munyarwanda kugira uruhare mu miyoborere ishingiye ku kuri, ubutabera n’indangagaciro.
Raporo ya Intelligence and Security Committee of Parliament yagaragaje ko Iran ikomeje gutera u Bwongereza ibyago by’umutekano binyuze mu butasi, iterabwoba no gushyigikira imitwe yitwaje intwaro. Irasaba gukaza amategeko, kunoza imikoranire n’ibihugu by’inshuti no kongera ubushishozi mu gukumira ibikorwa bihungabanya umutekano w’igihugu.
FC Barcelona yasinyishije Rooney Bardghji na Joan García, ikomeza kuganira na Luis Díaz na Marcus Rashford. Real Madrid yasinyishije Álvaro Correras ku masezerano akagera 2031.
Ku wa Gatatu tariki ya 9 Nyakanga 2025, ikigo cy’igihugu gishinzwe iterambere ry’ubwikorezi (RTDA) cyakiriye intumwa za Kampala Capital City Authority (KCCA) zo muri Uganda
Ijambo landlocked risobanura igihugu kidafite inkombe y’inyanja, nk’u Rwanda, rutwara ibicuruzwa byarwo runyuze mu byambu by’ibindi bihugu nka Kenya na Tanzania. Nubwo ibi byongera igiciro cy’ubwikorezi, si imbogamizi ikomeye ku iterambere. U Rwanda rwashyize imbaraga mu guteza imbere imihanda, indege n’imishinga ya gari ya moshi kugira ngo rwiyungure n’isi, bityo kuba landlocked ntibibe imipaka ku iterambere ahubwo bibe amahirwe yo gushaka ibisubizo bishya.
Mark Rutte, umunyamabanga mukuru wa NATO, yavuze ko isi ishobora guhura n’intambara ya gatatu y’isi niba Ubushinwa bwatera Taiwan n'Uburusiya bukagira ibitero ku bihugu bya NATO, asaba kongera ingengo y’imari y’ubwirinzi no gukaza ubufatanye mpuzamahanga.
Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu (MINALOC) yashimiye abaturage uruhare bagize mu rugendo rwo guteza imbere imiyoborere ishingiye kuri bo, kuva u Rwanda rwatangira gahunda y’ihuzwa ry’ubutegetsi (decentralisation) mu mwaka wa 2000. Mu 2025, u Rwanda rwizihije imyaka 25 iyi gahunda imaze, ikaba yaragize uruhare runini mu kwegereza abaturage serivisi no kubaha amahirwe yo kugira uruhare mu miyoborere n’iterambere. MINALOC yagaragaje ko muri iyi myaka 25 habayeho intambwe ikomeye zirimo kongera uruhare rw’abaturage mu myanzuro ifatwa, kunoza serivisi ku nzego z’ibanze, gushyira imbere urubyiruko, abagore n’abafite ubumuga, no guteza imbere ibikorwa remezo n’iterambere rishingiye ku bukungu n’imibereho myiza. Minisiteri yasabye abaturage gukomeza kugira uruhare rufatika mu miyoborere n’iterambere kugira ngo igihugu gikomeze kwiyubaka no gutera imbere.
Join thousands of readers across Rwanda and the world