Political news and analysis
Carine NIYAKIRE · June 20, 2025
Guverinoma y’u Rwanda yatangiye kwitegura ingaruka zishobora guterwa n’intambara hagati ya Israel na Iran, cyane cyane ku isoko rya peteroli. Minisitiri w’Intebe, Dr. Edouard Ngirente, yatangaje ko hashyizweho itsinda rigenzura buri munsi uko ibikomoka kuri peteroli byinjira mu gihugu n’uko bibitswe, mu rwego rwo kwirinda ibibazo byaturuka ku gufungwa kw’inzira ya Hormuz, inyuzwamo igice kinini cya peteroli ku Isi.
Amakimbirane hagati ya Iran n’Isiraheli ashingiye ku mateka maremare y’ubucuti bwahindutse ubwanzi. Mu kinyejana cya 6 mbere ya Yesu, Abaperesi bayobowe na Cyrus the Great bari inshuti z’Abisirayeli, ndetse yafashije Abisirayeli bari barajyanywe bunyago i Babuloni kugaruka i Yerusalemu no kongera kubaka urusengero rwabo. Ibi byateje umubano mwiza wubakiye ku bwubahane n’icyizere.
Ku bufatanye n’ubwami bwa Hashemite bwa Yorodani, u Rwanda rwagejeje imfashanyo igizwe n’imizigo ibiri igenewe abaturage ba Gaza, irimo toni zirenga 40 z’ibiribwa n’ibikoresho by’ubuvuzi. Iyi mfashanyo yakiriwe i Amman n’Umuryango w’Ubugiraneza wa Hashemite wa Yorodani, ikaba igaragaza uruhare rw’u Rwanda mu bikorwa by’ubumuntu no gushyigikira abaturage bahangayikishijwe n’intambara n’ibura ry’ibyangombwa by’ibanze.
Nubwo ubutumwa bwa SADC bwo kubungabunga amahoro muri DRC (SAMIDRC) bwamaze gusoza inshingano zabwo, SADC na MONUSCO biyemeje gukomeza ubufatanye mu kugarura amahoro n’umutekano mu burasirazuba bwa Congo.
Ingabo z’u Rwanda (RDF) zatangaje ko zatangiye kwakira abifuza kwinjira mu gisirikare, haba mu rwego rw’abasirikare bato cyangwa mu rwego rw’Inkeragutabara (Reserve Force), aho kwiyandikisha bizakorwa kuva ku wa 21 Kamena kugeza ku wa 20 Nyakanga 2025.
Ubushyamirane bukomeye hagati ya Iran na Israel bukomeje gutera impungenge ku mutekano w’akarere no ku rwego mpuzamahanga. Nyuma y’ibitero bya Israel ku butaka bwa Iran, ibiciro bya peteroli byazamutse hejuru ya 12%, bitera impungenge ku itangwa ry’ikoreshwa rya peteroli ku isi no ku bukungu bw’ibihugu byinshi. Isoko ry’imigabane na ryo ryahungabanye, aho abashoramari batangiye gushora mu bindi bikorwa birimo zahabu n’imigabane ya leta, bikaba byatuma ubukungu bw’isi bukomeza guhura n’ihungabana, cyane cyane mu bihugu biteye imbere byishingikiriza ku mutekano w’akarere k’Abarabu. Hari kandi impungenge ko Amerika ishobora kwivanga mu ntambara, kuko Iran yihanangirije ko izagaba ibitero ku birindiro byayo mu gihe intambara yakwiyongera. Impande zombi zikomeje gusubira mu magambo akakaye, bityo amahanga arasabwa gukomeza gushaka inzira z’amahoro kugira ngo hirindwe intambara yaguka yazahaza akarere n’ubukungu bw’isi yose.
Perezida wa Guinea-Conakry, Général Mamadi Doumbouya, uri mu ruzinduko rw’akazi i Kigali, yahuye n’Abanya-Guinea baba mu Rwanda bamwakira neza bamugaragariza ibyishimo n’ishyaka. Uru ruzinduko rugamije gutsura no gukomeza umubano mwiza usanzwe hagati y’u Rwanda na Guinea.
Polisi y’u Rwanda yohereje abapolisi 140 mu butumwa bw’Umuryango w’Abibumbye bwo kubungabunga amahoro muri Repubulika ya Santrafurika, aho bagiye gusimbura bagenzi babo bari bamaze umwaka mu murwa mukuru Bangui.
Guverineri wa California, Gavin Newsom, yatangaje ko agiye kurega Perezida Donald Trump kubera kohereza ingabo za Leta (National Guard) i Los Angeles mu gihe hari imyigaragambyo irwanya politiki y’abimukira. Newsom avuga ko iki cyemezo kinyuranyije n’amategeko kandi cyongereye umutekano muke aho kuwugabanya. Abayobozi batandukanye barimo Senateri Chuck Schumer bashinja Trump gukoresha iyi myigaragambyo mu nyungu za politiki, aho avuga ko ari uburyo bwo guhisha ibibazo by’ubutegetsi bwe.
U Rwanda rwafashe icyemezo cyo kwivana mu Muryango w’Ubukungu w’Ibihugu byo muri Afurika yo Hagati (CEEAC/ECCAS) nyuma y’uko Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo yitambitse rukabuza ko ruhabwa kuyobora uyu muryango. Ibi byabereye mu nama y’abakuru b’ibihugu yabereye i Malabo muri Guinée équatoriale.
Ku wa 6 Kamena 2025, RALGA yateranye mu Nteko Rusange ya 29 yabereye muri Hoteli Serena i Kigali, yiga ku ruhare rw’Inzego z’Ibanze mu ishyirwa mu bikorwa rya Gahunda ya NST2 no ku cyerekezo cya RALGA 2025–2030. Muri iyi nama, hasuzumwe kandi hemezwa raporo y’ibikorwa n’imari ya 2024–2025 ndetse n’imigambi n’ingengo y’imari ya 2025–2026.
Kuva ku wa 6 Kamena 2025, isi iri mu bihe byuzuyemo impaka n’umutekano muke. Perezida wa Amerika Donald Trump yasubijeho itegeko ribuza abantu baturuka mu bihugu 12 kwinjira muri Amerika, ryateje impaka ku burenganzira bwa muntu. Muri Gaza, abantu barenga 80 bishwe barashwe bari bategereje imfashanyo, ibintu byashenguye isi yose.
Ku wa 5 Kamena 2025, isi yose yizihije Umunsi Mpuzamahanga w’Ibidukikije, wizihirijwe muri Koreya y’Epfo ku nsanganyamatsiko igira iti “Duce imyanda ya plastike.” Uyu munsi washyizweho na Loni mu rwego rwo gukangurira amahanga kurengera ibidukikije, cyane cyane kurwanya imyanda yangiza amazi, ubutaka n’ubuzima bw’ibinyabuzima. Loni igaragaza ko toni za plastike zigera kuri miliyoni 23 zijugunywa mu nyanja buri mwaka. Koreya y’Epfo n’u Rwanda byagaragajwe nk’ibihugu byafashe ingamba zikomeye zo kugabanya ikoreshwa rya plastike, u Rwanda rukaba rumaze igihe rwaraciye burundu amasashe.
Perezida wa Amerika Donald Trump yashyizeho itegeko rikumira abaturage bo mu bihugu 12 kwinjira muri Amerika guhera tariki 9 Kamena 2025, zirimo Congo, Afghanistan, Haiti, Iran na Somalia, avuga ko ari mu rwego rwo gukumira ibyago by’umutekano. Hari kandi ibihugu 7 byashyizwe ku mbogamizi z’igice birimo u Burundi na Cuba.
Uwahoze ari Perezida wa Zambia, Edgar Chagwa Lungu, yitabye Imana ku myaka 69 azize uburwayi, mu bitaro bya Pretoria muri Afurika y’Epfo. Yayoboye Zambia kuva mu 2015 kugeza mu 2021, mbere yo gusimburwa na Perezida Hakainde Hichilema.
Lee Jae-Myung yatorewe kuba Perezida wa Koreya y’Epfo atsinda amatora n’amajwi 49.4%, atsinda Kim Moon-Soo, asimbura Yoon Suk-Yeol wegujwe ku butegetsi. Lee ni umunyapolitiki wo mu Ishyaka rya Demokarasi wigeze kuba Guverineri wa Gyeonggi na Meya wa Seongnam. Mu ijambo rye ry’intsinzi, yasezeranyije kuzahura ubukungu no gushaka amahoro n’Amajyaruguru ya Koreya. Kim Moon-Soo yemeye gutsindwa, naho Lee yarahiye ku mugaragaro ku wa 4 Kamena 2025.
Perezida Donald Trump yakomeje kugerageza guhuza Ukraine na Russia mu biganiro by’amahoro, ariko uru rugendo rugaragaramo inzitizi zikomeye. Nubwo Trump yatangije ibiganiro n’abayobozi b’ibi bihugu, Ukraine yagiye igaragaza ko ihejwe, cyane ko Amerika yaganiriye na Russia itayitumiye. Amerika yasabye Ukraine kwemera gutakaza bimwe mu bice byayo byafashwe n’Uburusiya, ibintu Ukraine yanze.
Joseph Kabila, wahoze ari Perezida wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, yagiranye ibiganiro n’abayobozi b’amashuri makuru na za kaminuza mu Ntara ya Kivu iri mu maboko ya AFC/M23 ku wa 31 Gicurasi 2025. Ibiganiro byibanze ku bujyanama n’ubufatanye mu miyoborere y’iyo ntara, harimo no kwakira Perezida w’Inama y’Abayobozi b’ibigo by’amashuri makuru na kaminuza, Mohindo Mughanda. Nyuma y’uru ruzinduko, Kabila ateganya gutangaza gahunda ikurikira.
Ihuriro AFC/M23 ryatangaje raporo ku birego byo guhonyora uburenganzira bw’ikiremwamuntu mu mijyi ya Goma na Bukavu. Raporo igaragaza ko mbere yo kubohorwa n’AFC/M23, abaturage babaga mu kaga no gutotezwa, ariko nyuma yo kubohorwa bagaragaje ibyishimo, kandi abayobozi b’utwo duce bafatanyije na AFC/M23 mu miyoborere.
Mu gihe ubukungu bw’u Buhinde bushobora kugabanuka ku gipimo cya 6.5% muri 2024–2025, leta ya Kerala iri guhangana n’imvura nyinshi mu turere 8 kuri 14, cyane cyane Idukki, Ernakulam na Pathanamthitta, bitera impanuka z’umwuzure n’inkangu. Ku bijyanye n’umutekano, u Buhinde burasaba Pakisitani gufata abashijwa iterabwoba mbere y’uko habaho ibiganiro, aho hahise hamenyekana ko nta biganiro bizaba keretse abashijwa baragaruriwe.
Join thousands of readers across Rwanda and the world