other news
isingizwe benitha · July 31, 2025
Mu gihe u Rwanda rwakiraga bwa mbere shampiyona y’isi y’amagare ku mugabane wa Afurika, ibyishimo byari byinshi.
Tariki ya 1 Kanama hizihizwa National Girlfriend Day, umunsi ugamije gushimira no kugaragariza urukundo umukobwa ukundwa cyangwa inshuti y’umukobwa yihariye. Nubwo atari umunsi mpuzamahanga wemewe, watangiriye muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika mu 2002 maze ukwirakwira mu bihugu byinshi binyuze ku mbuga nkoranyambaga. Uyu munsi ukoreshwa mu kugaragaza ko abakunzi cyangwa inshuti z’abakobwa bazirikana urukundo n’ubufatanye, binyuze mu mpano, ubutumwa bw’urukundo, indabo cyangwa gusabana byihariye. Si uw’abakundana gusa, kuko unifashishwa no kwizihiza ubucuti bwihariye hagati y’inshuti z’abakobwa. Muri rusange, National Girlfriend Day wibutsa akamaro ko kwita ku mibanire, kuyubaha no kuyubakira ku rukundo n’ukwizera
Nubwo telefone zigezweho zifite akamaro kanini mu itumanaho n’imyidagaduro, ziri no kwangiza umubano w’abantu, cyane cyane mu rukundo no mu miryango. Gukoresha telefone birenze urugero bituma abantu birengagiza abo bari kumwe, bigateza kubura itumanaho ryimbitse, ishyari n’amakimbirane. Ibi bigira ingaruka mbi ku bashakanye no ku mibanire y’ababyeyi n’abana. Kugabanya gukoresha telefone no gushyira imbere kuganira imbonankubone ni ingenzi mu kubaka umubano ukomeye n’umuryango utekanye.
Umugenzuzi wihariye mu by’iperereza ku bakundana, Tom Martin, avuga ko hari ibimenyetso bito abantu bakunda kwirengagiza nyamara bikunze kugaragaza ko uwo mukundana ashobora kuba aguca inyuma. Muri byo harimo kwica gahunda nta mpamvu isobanutse, guhindura imyitwarire isanzwe cyane cyane ku ikoreshwa rya telefoni, ku myambarire, no ku gihe ataha. Impinduka zitunguranye mu kwitwara no mu kwitaho zishobora kuba ikimenyetso cy’ibanga rihishwe. Martin ashimangira ko guca inyuma bitangira kenshi bigaragazwa n’ibintu bito bigenda byiyongera buhoro buhoro. Inama itangwa ni ugutitonda, kuganira neza n’uwo mukundana no kwirinda gufata imyanzuro yihuse utarabona ibimenyetso bihagije.
Mu gihe isi ihanganye n’iyongera ry’amatandukana n’amakimbirane mu miryango, hari abantu bahisemo inzira zidasanzwe zo gushaka umunezero n’umutekano w’amarangamutima. Mu Bwongereza, Davecat yamenyekanye cyane kubera icyemezo cyo “gushakana” n’igipupe (sex doll), avuga ko amaze imyaka irenga 15 abana na cyo nk’umugore we.
“Igishushanyo Anti-Corruption Monument” kiri hafi ya Kigali Convention Centre ni ikimenyetso cy’ubufatanye mpuzamahanga mu kurwanya ruswa.
Iyi nyandiko igaragaza ko intsinzi yubakwa n’ibikorwa bito bya buri munsi, si amahirwe cyangwa impanuka. Nk’uko Robin Sharma abivuga, imyitwarire myiza isubirwamo buri munsi nko kwizindura kare, gusoma, gutegura intego no kwiyitaho ni yo ituma umuntu agera ku ntsinzi ikomeye. Kimwe n’uko gutsindwa na byo biterwa no kwirengagiza inshingano buhoro buhoro, intsinzi ishingira ku mahitamo ya buri munsi. Intambwe nto, iyo ikomeje, iganisha ku mpinduka nini no ku ntsinzi irambye.
Kubaha imico n’indangagaciro za muntu ni ishingiro ry’imibanire myiza, umutekano n’iterambere rirambye. Bituma abantu bakorana neza, bagirana icyizere kandi bakumvikana mu muryango, mu kazi, mu burezi no mu buyobozi. Mu Rwanda, ubu bwubahane bufite uruhare rukomeye mu bwiyunge n’iterambere nyuma y’amateka akomeye.
Mu rukundo, umugabo akeneye cyane ibintu bike ariko by’ingenzi ku mugore we. Icy’ingenzi kurusha ibindi ni icyubahiro, aho umugore amubona nk’umuntu ufite agaciro, akubaha imbaraga n’intege nke ze, ndetse akamushyigikira. Akeneye kandi inkunga y’amarangamutima imuha umutekano wo kuvuga ibibazo bye adaciwe urubanza. Icyizere n’ubufatanye mu bihe bikomeye bituma yumva atari wenyine, mu gihe ikiganiro cyiza n’ubwumvikane bifasha gukomeza umubano. Urugwiro n’urukundo rugaragarizwa mu magambo no mu bikorwa nabyo ni ingenzi, kuko umugabo ashaka umubano w’ukuri wubakiye ku bwitange, imbabazi no gufashanya, aho bombi bakurira hamwe mu buzima.
Nyuma y’imyaka itatu y’urukundo rushingiye ku bwubahane, ubwitange n’inzozi bahuriyeho, Byamungu Dieudonne Marshall na Irabaruta Claudine Dinah basezeranye mu bukwe bwiza bwabereye i Kigali ku wa 12 Nyakanga 2025. Urukundo rwabo rwakuze buhoro buhoro binyuze mu kumenyana neza no guhuza imiryango yombi, bigera aho bafata icyemezo cyo kurushinga burundu. Ubukwe bwabo bwatangiye n’umuhango wo gusaba no gukwa wabereye mu busitani bwa Igitego Hotel, wakurikiwe n’isezerano ryo gusezerana imbere y’Imana muri Four Square Gospel Church i Kimironko, aho bahamije indahiro yo kubana mu byiza no mu bikomeye. Ibirori byakomereje ku Igitego Hotel mu byishimo byinshi, indirimbo, imbyino n’impano byagaragaje urukundo n’inkunga byahawe aba bageni. Ubukwe bwabo bwari ishimwe ry’Imana, ababyeyi n’inshuti zababaye hafi, bugaragaza umusingi ukomeye w’urugo rushya rushingiye ku rukundo, icyubahiro n’ubufatanye. Lazizi News yabifurije urugo ruhire, amahoro n’umugisha udashira
Ubwanwa bufite akamaro kanini ku bagabo kuko burinda uruhu izuba n’ubukonje, bukagabanya kwangirika guterwa no kogosha kenshi. Bufasha kandi kugaragaza ubugabo, icyizere n’umwihariko w’umuntu. Ku bagabo benshi, ubwanwa ni igice cy’ubwiza n’icyubahiro, ariko bisaba kubwitaho neza hifashishijwe isuku n’amavuta yabugenewe. Nubwo atari buri wese ubukwiye, ku babufite ni inyongera ikomeye ku isura n’icyizere.
Gukundana n’umustar ni inzozi kuri benshi, ariko bishobora no kuba urugendo rutoroshye. Ubwamamare, kumenyekana no kubaho mu buzima buhenze bikurura abantu benshi, bigatuma gukundana n’icyamamare bigaragara nk’ikimenyetso cy’intsinzi n’imibereho myiza. Nyamara, urukundo nk’urwo ruhura n’imbogamizi nyinshi zirimo umwanya muto, igitutu cy’abafana n’itangazamakuru, amagambo menshi avugwa ku buzima bw’umukunzi, ndetse n’ishyari rituruka ku kuba ahora agaragara mu ruhame. Ibi byose bisaba kwihangana, kwigirira icyizere no gutandukanya urukundo n’akazi. Nubwo bimeze bityo, gukundana n’umustar birashoboka iyo urukundo rushingiye ku kuri, ukwizerana no kuganira. Icy’ingenzi ni kwibuka ko inyuma y’ubwamamare hari umuntu usanzwe ufite amarangamutima, wifuza gukundwa no kwitabwaho nk’abandi bose. Isomo nyamukuru: gukundana n’umustar bisaba kureba umutima w’umuntu aho kureba izina rye, no kumenya gutandukanya urukundo n’ubwamamare.
Gukundana n’umunyapolitiki ni urugendo rushobora kuba inzozi nziza cyangwa rukaba rutoroshye cyane. Bisaba kwihangana, umutima ukomeye n’ubushishozi, kuko umunyapolitiki aba afite inshingano nyinshi, igihe gito cy’urukundo, n’ubuzima bwo kugaragara mu ruhame rimwe na rimwe bugasaba ibanga. Urukundo nk’urwo rusaba kumva ko igihugu cyangwa akazi bishobora kuza mbere, kwihanganira amagambo y’abantu, no kwitandukanya n’ibibazo bya politiki. Hari n’ingaruka z’umutekano, abanzi, n’igitutu gituruka ku kuba hafi y’ubutegetsi.
Urukundo si ukwemererwa gusa, ni ukumenya kurugumana. Abasore benshi bibeshya ko iyo umukobwa yemeye urukundo byose biba birangiye, nyamara urukundo rusaba kwitabwaho buri munsi. Umukobwa akeneye kumvwa, kwitabwaho no guhabwa agaciro. Iyo atumva ko ibyo avuga bifite agaciro, atangira kwigunga buhoro buhoro. Amagambo meza n’ihumure ni ingenzi kuko atuma yumva akundwa kandi yizerwa. Ibyo si iby’igihe gito, bigomba guhoraho. Byongeye, umukobwa akeneye kugaragara mu hazaza hawe; kumwereka ko atari uw’igihe gito bituma yumva atekanye kandi yizeye urukundo.
Mu bihe bya none, imbwa ntabwo zifatwa nk’inyamaswa zisanzwe gusa, ahubwo zafashe umwanya nk’abagize umuryango, inshuti n’abajyanama b’abantu. Zirangwa no kumenya amarangamutima y’umuntu, gutanga urukundo, gutuza no kugabanya stress. Imbwa zifasha kandi mu mutekano w’ingo, gutahura ibiyobyabwenge n’ibisasu, ndetse hari n’izakoreshwa muri “therapy” gufasha abarwayi. Ikoranabuhanga n’imbuga nkoranyambaga byongereye urukundo abantu bagirira imbwa, bituma zibona agaciro nk’inshuti z’ukuri mu buzima bwa buri munsi. Mu Rwanda, abantu barazitunga, bazivura kandi bakazitaho nk’umunyamuryango wabo.
Abakire nabo bahura n’ibibazo by’imitekerereze n’amarangamutima, harimo agahinda gakabije kazwi nka Depression, guhangayika no kumva bonyine nubwo baba bafite ibintu byose. Hari igihe umuntu agira amafaranga menshi ariko akabura amahoro yo mu mutima, akabura abo yizera cyangwa akumva nta muntu umukunze ku bwe, ahubwo bamukurikiranye kubera ibyo afite.
Eliud Kipchoge ni umunyakenya uzwi cyane nk’umwami wa marathon ku isi. Yavutse mu 1984, atsinda amarushanwa akomeye harimo imidali ya zahabu ya Olempike mu 2016 na 2020. Yanditse amateka mu 2019 yiruka marathon mu gihe kitageze ku masaha abiri (1:59:40), anashyiraho rekodi yemewe ku isi mu 2022 i Berlin (2:01:09). Azwiho ikinyabupfura, kwiyizera n’ubwitange, akaba icyitegererezo cy’urubyiruko. ibikorwa bye byamuhesheje icyubahiro mpuzamahanga harimo n’ishimwe rikomeye rya Nike.
Mu rukundo, impano ni kimwe mu bimenyetso bikomeye byerekana kwitabwaho n’urukundo rutekerejweho. Si igiciro cyangwa ubwinshi bwayo bifite agaciro, ahubwo ni igitekerezo n’umutima biba biyihishe inyuma. Impano nto ishobora kuvuga byinshi kurusha amagambo menshi. Guha impano uwukunda byerekana ko umwibuka, umwitaho, kandi umuha agaciro. Ntibigomba kuba ku minsi yihariye gusa, ahubwo biba byiza iyo bitanzwe ku gihe icyo ari cyo cyose, biturutse ku mutima. Ku bantu bamwe, impano ni imwe mu ndimi z’urukundo (love languages) zibafasha kumva ko bakunzwe.
Ikindi gitangaje ni uko ubwonko ari rwo rugingo rukomeye ruyobora ibindi byose. Ubwonko bufasha umuntu gutekereza, kwibuka, kumva, ndetse no gufata ibyemezo. Nubwo ubwonko ari ruto ugereranyije n’umubiri wose, ni rwo rufite inshingano zikomeye kurusha izindi ngingo zose
Join thousands of readers across Rwanda and the world