POLITICS

UKO AMERIKA NA IRAN BAHINDUTSE ABANZI: INKURU Y’AMATEKA AKOMEYE

UKO AMERIKA NA IRAN BAHINDUTSE ABANZI: INKURU Y’AMATEKA AKOMEYE


Amakimbirane hagati ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika na Iran ni inkuru ndende yuzuyemo amateka akomeye, impinduka za politiki, n’inyungu zitandukanye zagiye zituma ibihugu byombi bidacana uwaka. Iyi nkuru itangira cyane mu mpera z’imyaka ya 1970, mu gihe Iran yari ikiri igihugu gifitanye umubano mwiza na Amerika. Mbere ya 1979, Iran yari iyobowe n’umwami Mohammad Reza Pahlavi, wari ushyigikiwe cyane na Amerika. Icyo gihe, ibihugu byombi byari inshuti zikomeye, cyane cyane mu bijyanye n’ubukungu n’umutekano. Ariko uko imyaka yagiye ishira, abaturage benshi ba Iran batangiye kutishimira ubutegetsi bwa Shah, bamushinja gukandamiza uburenganzira bwabo no kuba hafi cyane y’ibihugu byo mu Burengerazuba.

Mu 1979, ibintu byarahindutse burundu. Impinduramatwara iyobowe na Ayatollah Ruhollah Khomeini yakuyeho ubutegetsi bwa Shah, Iran ihinduka Repubulika ya kisilamu. Iyi mpinduka ntiyashimishije Amerika, maze umubano w’ibihugu byombi uhita ucika. Nyuma y’igihe gito, habaye ikintu cyateye ubwoba isi yose: abanyeshuri bo muri Iran bateye ambasade ya Amerika i Tehran, bafata Abanyamerika 52 nk’ingwate mu gihe cy’iminsi 444. Icyo gikorwa cyakomerekeje cyane umubano w’ibihugu byombi, Amerika ihita ihagarika umubano wa dipolomasi na Iran. Mu myaka yakurikiyeho, ubushyamirane bwakomeje gufata indi ntera. Mu ntambara ya Iran na Iraq yo mu myaka ya 1980, Amerika yashyigikiye Iraq, ibintu byarushijeho gutuma Iran ibona Amerika nk’umwanzi wayo. Kuva icyo gihe, ibihugu byombi byagiye bishyamirana ku bibazo bitandukanye, harimo n’ikorwa ry’intwaro za kirimbuzi. Mu kinyejana cya 21, ikibazo cy’ingufu za nukiliya cyabaye intandaro y’indi mvururu. Iran yashakaga guteza imbere gahunda yayo ya nukiliya, ivuga ko ari ku nyungu z’amajyambere yayo, ariko Amerika n’ibindi bihugu bikabibonamo ibyago by’umutekano ku isi. Mu 2015, habaye amasezerano agamije kugabanya iyo gahunda, ariko mu 2018 Amerika irayivamo, ibintu byongeye gukongeza ubushyamirane.Mu myaka ya vuba, ibintu byongeye gukomera kurushaho. Ibitero bya gisirikare, ibihano by’ubukungu, n’ibisubizo bikomeye byagiye bituma umwuka mubi urushaho kwiyongera. Hari n’igihe Iran yafunze inzira ya Strait of Hormuz, inyuramo igice kinini cya peteroli y’isi, bigatera impungenge ku bukungu mpuzamahanga. Muri rusange, amakimbirane ya Amerika na Iran ni uruvange rw’inyungu za politiki, ubukungu, n’umutekano mu karere ka Middle East. Nubwo nta ntambara yeruye irabaho hagati y’ibi bihugu byombi, buri gihe isi iba ihangayikishijwe n’uko ibintu bishobora gufata indi ntera igihe cyose. Iyi nkuru iracyandikwa, kandi ejo hazaza h’uyu mubano haterwa n’uko impande zombi zizahitamo gukemura ibibazo byazo haba mu nzira y’amahoro cyangwa mu guhangana gukomeye kurushaho.


Comments

0